Rudolf Steiner – Wat op de ene trede als goed geldt, heeft de andere als kwaad te vermijden.

De strijd is de school die doorgemaakt moet worden om in de hoogste kaste der Brahmanen te komen, voor wie – op hun trap van ontwikkeling en kennis – vechten en doden een doodzonde is. “Dood uw vijand” is de Kshatriya geboden, hij weet echter, dat hij nooit in waarheid een van zijn broeders kan doden noch gedood kan worden, zoals Krishna troostend tot Arjuna spreekt. Slechts het bereiken van de hoogste volkomenheid in alle plichten van de andere kasten geeft de bekwaamheid in de Brahmanen- of priesterstand te komen. De Brahmaan heeft zich van strijd en gevechten ver te houden, hij verzamelt en bewaakt het hoogste goed der mensheid, hij is haar geestelijke leider en leraar. Vrede en wijsheid en kennis deelt hij zijn zwakke broeders mee, in hem rusten al de ervaringen van de voorbije eeuwen als vaardigheid om de mensheid naar haar eeuwige bestemming te leiden. Zo zien we hoe iedere ontwikkelingstrap haar eigen Dharma (dit betekent ongeveer ‘ieders eigen plicht, wet, voortvloeiende uit het karma’) vervullen moet. Wat op de ene trede als goed geldt, heeft de andere als kwaad te vermijden.

Bron: GA 088 –  Private lehrstunden – Berlin-Schlachtensee, zomer 1903 (bladz. 162,163,164)                Link naar GA 088

Advertenties

4 gedachtes over “Rudolf Steiner – Wat op de ene trede als goed geldt, heeft de andere als kwaad te vermijden.

  1. Beste mijnheer Van Dijk,
    Het is maar goed dat u bij WordPress zit, want Blogger ondervindt momenteel problemen; men heeft zelfs tijdelijk bij alle bloggers de zaak moeten terugdraaien tot gisterochtend, zodat het net lijkt of alle informatie sindsdien verloren is gegaan – maar dat is niet zo en alles zal zo snel mogelijk hersteld worden, wanneer de problemen gefixed zijn.
    Ik heb uw berichten van de afgelopen vier dagen over de kastes met enige bevreemding gelezen; het is nogal on-Steiners om de mensen in groepen in te delen, ook al gaat het daarbij om ontwikkeling, zeker als het eigen karma gedurende het hele leven als onveranderlijk wordt voorgesteld, als een gevangenis waarin je opgesloten zit. Dan zijn er diepe kloven tussen verschillende groepen van mensen; precies het punt waarvan diverse critici van de antroposofie Steiner beschuldigen. En dat zou nou hierdoor bevestigd worden?
    Ik heb de hele voordracht er maar eens bij gepakt en dan wordt duidelijk waarom men zo lang gewacht heeft om de uitgave waar deze in staan uit te brengen. Er is een voorwoord van de bezorgers, Ulla Trapp en Hella Wiesberger, waarin zij de omstandigheden schilderen waarin deze voordrachten zijn ontstaan. Het is in de begintijd van Steiners theosofische werkzaamheid (in oktober 1902 was de Duitse afdeling opgericht met hem als voorzitter), het jaar 1903 vanaf de zomer beslaand, tot en met februari 1904. Het zijn vaak voordrachten in kleine kring, in huiskamers, voor mensen die vooral vertrouwd waren met het Indische vocabulaire van de bestaande Theosofische Vereniging.
    De voordracht waar u uit put, is zoals u in uw bronvermelding aangeeft, een ‘private Lehrstunde’ in het zomerhuisje van Marie von Sivers aan de Slachtensee in Berlijn, namelijk voor drie personen: zijzelf, haar zus Olga en haar vriendin Maria Strauch-von Spettini. Op bladzijde 14 wordt dit nader gespecificeerd:
    ‘Das erste, was aus dieser Zeit, wenigstens in Form von kurzen Notizen, fetsgehalten wurde, verdanken wir Marie von Sivers (Marie Steiner). Sie schreibt darüber (in «Welches sind die Aufgaben des Nachlaßvereins?»): «Was aber vom Jahre 1902/1903 vorliegt,ist von mir selbst in fliegender Eile mit Hilfe von Wortabkürzungen mit Bleistift notiert und kann kaum noch entziffert werden.» – Manche dieser Notizen hat sie später selbst zu zusammenhängenden Texten ausgearbeitet, in welchen, wenn auch nur in äußerster Kürze, das Inhaltliche von Vorträgen Rudolf Steiners festgehalten ist (siehe Teil III in diesem Band).’
    Deze teksten over de kastes in het oude India staan in dit derde deel van deze uitgave. Als je die leest, heb je niet in de gaten dat er zo’n geschiedenis achter ligt en denk je misschien dat het letterlijk de woorden van Steiner zijn. Dat is dus zeer de vraag. Bovendien zijn ze toegesneden op drie individuele personen. – Het lezen van de volledige tekst van deze privévoordracht laat zien dat het thema de Bhagavad Gita is en dan vooral het begrip Dharma. Daaruit blijkt ook hoe het vervolg over de kastes zou moeten worden begrepen:
    ‘Was versteht der Inder unter «Dharma»? Dharma hat viele Bedeutungen, die sich aber gegenseitig ergänzen und alle zueinander in Beziehung stehen. Dharma ist mit Karma eng verknüpft; sie verhalten sich zueinander wie Frucht und Samen. Dharma ist das Gewordene, das Resultat des vergangenen Karmas, der vergangenen Tätigkeit, und Dharma ist das gegenwärtige schaffende Prinzip in uns und erzeugt wieder das Karma der Zukunft. Dharma ist die Richtkraft unseres eigenen Denkens und Handelns, unsere eigene, persönliche Wahrheit. Es bezeichnet unsere innere Natur, charakterisiert durch den erreichten Grad der Entwicklung; es ist das Gesetz, welches das Wachstum für die zukünftige Entwicklungsperiode bestimmt, der fortlaufende Lebensfaden. Wie Ring an Ring reiht sich Inkarnation an Inkarnation, eine kontinuierliche Kette. Dharma ist unsere Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft zugleich und wirkt in uns als Vater, Mutter und Sohn. Der Vater als Übersein, als höheres Selbst, als seine Wahrheit und sein Gesetz; die Mutter als das sich entwickelnde Wesen und der Sohn als das Künftige. Eine Inkarnation ist wertlos und verloren, die nicht durch Tätigkeit eine Übergangsstufe zur höheren Entwicklung wird; ebenso zwecklos ist das Streben, der Wunsch nach einer Vervollkommnung, die nicht durch vorangegangene Tätigkeit erworben ist. Es gibt in der Entwicklung keinen Sprung; geduldig weben wir uns Kleid auf Kleid auf dem Webstuhl der Zeit. Was auf einer vergangenen Stufe geübt wurde, wird Anlage auf einer künftigen, und Tätigkeit in einer früheren Periode wird Fertigkeit in einer späteren.
    Schwer ist es für uns immer, unser eigenes Dharma, das Gesetz unseres persönlichen Daseins zu finden, das Gebot «Erkenne dich selbst» zu erfüllen. Man muß sich lange gewöhnen, um unbeeinflußt von den Dingen der Sinnenwelt, von unseren eigenen Wünschen und bewunderten Vorbildern, sich still in sich selbst versenken zu können und auf die innere Stimme zu horchen, die uns den Weg unserer Pflicht weist, die unsere Stellung, unsere Beziehungen, der Kreis, in den wir hineingeboren sind, uns auferlegen. Wenn wir die Stufe unseres Seins, unseren Unvollkommenheitsgrad richtig erkennen, wenn wir uns über das, was Wahrheit und Pflicht auf unserer Entwicklungstufe ist, recht klarwerden, dann dient Selbsterkenntnis nicht dem Egoismus, sondern das ist Dharma, denn Dharma ist die Befolgung des Gesetzes im Sinne wahrer Selbsterkenntnis. Wir finden dann unsere persönliche Note und können sie in der ewigen Weltharmonie zum kräftigen Mittönen bringen.’

  2. Beste heer Gastkemper, zouden de moeilijkheden bij Blogger (ik neem aan dat u Blogspot bedoelt) soms ook de reden zijn dat we al een tijd niks gehoord hebben van John Wervenbos? Ik heb hem ook een mailtje gestuurd om te vragen wat er aan de hand is, maar ik heb nog geen antwoord ontvangen.

    Over uw opmerkingen over Steiner en het kastensysteem zou ik willen zeggen: er is toch helemaal geen sprake van dat Steiner mensen in groepen indeelt? Hij beschrijft alleen maar wat dat kastensysteem inhoudt en wat er de bedoeling van is, of beter gezegd was, want ik neem aan dat wat hij er hier over vertelt in het verleden zo was maar in die vorm nu niet meer bestaat of in ieder geval grotendeels is afgeschaft (maar daar ben ik verder niet mee op de hoogte).
    Toch waren deze passages heel belangrijk voor mij, want als men veel andere werken van Steiner leest, dan krijgt men wel eens de indruk, althans die indruk maakte het op mij, of het bijna alleen maar draait om kennis en ‘hoger bewustzijn’ en dat het leven van ‘eenvoudige’ mensen die niet zo veel denken en leren eigenlijk maar onbeduidend is. Maar uit deze passages ziet men dus dat een boer of een glazenwasser, ik noem maar wat, heel belangrijke eigenschappen ontwikkelt die hij nooit zou leren als hij met een boekje in een hoekje blijft zitten of voor mijn part elke dag mediteert. En dat men zelfs als militair in de oorlog grote deugden ontwikkelt. Ik had van deze dingen wel enige notie, maar het gaf mij veel voldoening dit nu eens door Steiner zo beschreven te vinden.
    En dan die laatste zin: Wat op de ene trede als goed geldt, heeft de andere als kwaad te vermijden, is toch schitterend?

  3. Er zitten natuurlijk altijd verschillende betekenislagen in zo’n tekst. Marie Steiner laat Steiner dan ook in uw eerste deel meteen zeggen: ‘Hoe gruwelijk het ons, aan vrijheid en onbeperkte keuzemogelijkheden gewende westerlingen, ook mag lijken, toch ligt aan deze strenge dwang een diepe zin ten grondslag.’ Voor ons is die strenge dwang inderdaad een gruwelijk iets. Bovendien gaat het om een onherroepelijke indeling in mensengroepen. Eerst moet een mens aan alle verplichtingen voldoen, voordat hij in een hogere kaste wedergeboren kan worden. Dat staat natuurlijk op gespannen voet met elke gelijkwaardigheidsgedachte van mensen, zeker als dat ook nog eens bewust gehanteerd en gehandhaafd wordt. Eerst moet je dienen in trouw en toewijding, in onvoorwaardelijke dienstwilligheid en ondergeschiktheid. Hallo zeg! Dat is inderdaad een gruwel.
    Dan gaat het naar landbouw en handel, om daar allerlei ervaringen door te maken. De volgende fase is die van militair; leven en lichaam zijn van ondergeschikt belang. De hoogste trap is die van leider en leraar, met naast hem zwakke broeders die geleid moeten worden. Zo’n hiërarchie is in de huidige tijd niet populair, of dat nu terecht of onterecht is. Je moet dit echter wel vanuit het juiste perspectief, in de juiste nuance zien. Dat was mijn zorg, want misverstanden liggen hierbij onmiddellijk op de loer. In de tekst van Steiner wordt ook niet zo duidelijk gezegd dat hij de kastes een achterhaald systeem vindt, wat ik me overigens niet anders kan voorstellen.
    Het mooie is dat u er weer wat anders uithaalt, door naar een andere betekenislaag te kijken. En daarin heeft u natuurlijk groot gelijk. Elke levenssituatie, elk beroep biedt mogelijkheden nieuwe vaardigheden aan te leren en kansen op ontwikkeling.
    Wat John Wervenbos betreft: een tijdje terug schreef u zelf al treffend in een reactie op Jurj3n dat hij vroeger soms maandenlang wegbleef, terwijl hij eerst heel vaak aanwezig was en reageerde. Ik denk niet dat het aan een computerstoring of iets dergelijks uiterlijks ligt, maar dat John weer even innerlijk moet recupereren, om er later weer tegenaan te kunnen. Ik hoop maar dat hij lekker in de natuur rondwandelt! Dan zien we hem op een gegeven moment hier vast en zeker weer terug.

  4. Dat is wel waar dat Steiner niet duidelijk zegt dat hij het kastenstelsel een achterhaald systeem vindt, maar ik ben er min of meer vanzelfsprekend vanuit gegaan dat hij dat wel vindt. Ik ga er van uit dat hij het als goed en juist zag voor die tijd en voor dat volk. Maar ja, er zullen misschien altijd wel weer lieden zijn die op deze woorden duiken als een bok op de haverkist en dan gaan roepen dat Steiner een groot voorstander van het kastensysteem is. Overigens die bewering die ik nu juist doe dat het kastensysteem bijvoorbeeld wel geschikt was voor het volk van India en niet voor het volk van Europa, zal ook wel weer uitgelegd kunnen worden als racisme en discriminatie. Nu ja, daar hoef ik niet over in te zitten, mijn blog wordt toch maar door een handjevol lezers gevolgd. En dat zijn dan meestal ook nog lezers die wel begrip en waardering hebben voor het werk van Steiner.

    Ja, ik denk ook wel dat John Wervenbos op een gegeven moment vast en zeker wel weer terug komt met zijn blogs en reacties. Misschien heeft hij er een tijdje gewoon geen zin aan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s