De laatste maanden in het leven van Rudolf Steiner

De laatste zes maanden van zijn leven was Rudolf Steiner aan bed gekluisterd wegens een ernstige buikziekte. Veel is er over zijn ziekte niet bekend en zelf vertelde of schreef hij er ook niet veel over, behalve een enkele keer in brieven aan zijn echtgenote Marie von Sivers.

Hieronder volgen enkele fragmenten uit die brieven. (Bron: Brieven – Rudolf Steiner/Uitgeverij Vrij Geestesleven/Zeist)

Op 6 oktober 1924 schrijft hij aan Marie:

Ikzelf heb vandaag door de zure appel heen moeten bijten en de Berlijners het telegram moeten sturen: ‘Mijn fysieke toestand maakt reizen de komende maanden volstrekt onmogelijk. U kunt om die reden tot mijn grote spijt niet op mijn aanwezigheid rekenen.’

Je kunt je niet voorstellen hoe bitter zoiets voor mij is. Maar ik kan voorzien dat de komende weken alleen verpleging bij absolute rust enig soelaas kan bieden. Maak je daarom geen zorgen. Er zijn geen dreigende symptomen, wel hardnekkige, die niet snel te verhelpen zijn.

Die hemorroïdenkwaal lijkt volkomen onschuldig, maar is subjectief gezien het ergste; want die maakt dat ik hier al heel die tijd sinds jij weg bent bijna onbeweeglijk lig.

Op 11 oktober 1924 schrijft hij aan Marie (die hij altijd aanspreekt met Mijn lieve Muis en zij hem met Mijn lieve Olifant):

De dagelijkse hemorroïdenoperaties zijn bovendien verre van plezierig, ze doen verschrikkelijk pijn. Wel hebben ze al echt een aanzienlijke verbetering teweeg gebracht. Alleen kan alles nu eenmaal niet snel gaan.

Maak je alleen geen zorgen over mij, alles wat maar gedaan kan worden, wordt gedaan; en een betere verpleging dan ik krijg bestaat er niet. De therapie is alleen niet prettig en de behandeling pijnlijk. Het is geen aangenaam moment als ’s avonds de twee artsen (Ita Wegman en Ludwig Noll /R.v.D.) met de hemorroïdenbehandeling moeten beginnen. Maar alles bij elkaar genomen gaat het toch goed vooruit.

Op 20 maart 1925 (tien dagen voor zijn dood) schrijft hij aan Marie:

Mijn gezondheid verbetert maar langzaam. Ik hoop dat ik op tijd aan de slag kan met het model voor het gebouw (ontwerp voor het tweede Goetheanum/R.v.D.), zodat er geen vertraging optreedt.

De allerlaatste brief  in dit boek Brieven schrijft hij op 27 maart 1925 (drie dagen voor zijn dood) aan J.C. Träxler, een handelaar die de broer en zuster van Steiner in zijn huis te Horn had opgenomen.

Zeer geachte heer Träxler,

Erg ongelukkig was ik toen mij de toestand van de ogen van mijn zuster ter ore kwam. (Zij had een oogziekte en werd rond 1925 geheel blind/R.v.D.) Helaas ben ik zelf zo ziek dat ik er niet aan kan denken haar op te zoeken. Maar ik zou niet willen dat mijn zuster door het bericht van mijn ziekte ongerust wordt. Ik ben u, zeer geachte heer Träxler, zo van harte dankbaar dat u zich zo liefdevol over mijn broer en zuster hebt ontfermd. Ik denk dat met mevrouw Barth, die ik goed ken, een goede keuze is gedaan. (Zij was een ver familielid, verzorgde tot herfst 1926 Steiners broer en zuster/R.vD.) Wilt u de goede vrouw hartelijk van mij groeten? De vergoeding voor mevrouw Barth zal op de gewone manier door mijn vriend, graaf Polzer, namens mij worden geregeld. Of nog een onderzoek van het linkeroog nodig zal zijn, moet ik aan vriend dr. Glas overlaten. Hij zal mij zijn oordeel schrijven nadat hij in Horn is geweest. Ik zal ook aan hem schrijven. Nogmaals dank en de meeste hoogachting,

Rudolf Steiner

Bron: Brieven – Rudolf Steiner (Uitgeverij Vrij Geestesleven/Zeist)

Rudolf Steiner monument in Schweizergarten, een park in Wenen

14 gedachtes over “De laatste maanden in het leven van Rudolf Steiner

  1. Hoe is Steiner eigenlijk ter aarde bestelt? Gecremeerd of begraven? Mooie foto’s van dat Rudolf Steiner monument in Schweizergarten. Kende het bestaan er niet van. Zal wel bij foto’s blijven voor mij met mijn rondjes Rotterdam, maar mocht ik ooit in Wenen een stap zetten, lijkt me uitgesloten maar goed, dan zou ik na het nuttigen van een kopje Wiener Melange aldaar, dat monument wat nader willen bekijken.

    Over zijn doodsoorzaak is nadien, tot op de dag van vandaag, flink gespeculeerd. Weet niet wat ik er van denken moet/kan.

  2. @John

    Hij is gecremeerd, heb ik gelezen in het boek Rudolf Steiner in Nederland. Daarin staat ook een foto van de uitvaartstoet, een rij met auto’s met daarnaast lopende mensen. Op die foto is F.W. Zeylmans van Emmichoven duidelijk zichtbaar. Helaas heb ik die foto niet op internet kunnen vinden.
    Over zijn doodsoorzaak heb ik nooit zo veel gelezen, maar als men bedenkt dat hij maandenlang volgens eigen schrijven vrijwel onbeweeglijk in bed lag en de doktoren elke dag operaties verrichten aan zijn aambeien, dan kan men wel bedenken dat hij ook vrijwel niets kon eten. Daar zal hij dan uiteindelijk wel aan zijn overleden, maar het fijne weet ik er niet van.

    Wiener melange is dat eigenlijk oploskoffie of maak je dat met pads in zo’n Senseo apparaat?

  3. Hier een wikipedia artikel over Wiener mélange. Voor thuisgebruik maak ik gebruik van Nescafé, wat ze denk ik eveneens in menig restaurant of koffie-automaat voorschotelen, denk ik. Een originele versie heb ik nog nooit gedronken; inclusief eigeel en slagroom… (hoeft voor mij niet), dat wist ik niet eens.

    Dat boek Rudolf Steiner in Nederland heb ik in mijn boekenkast staan. Zal het er even op naslaan. Bedankt voor de tip.

  4. @John

    Die Wiener melange zal ik beslist eens proberen. Ik ben gewend uitsluitend filterkoffie en oploskoffie van Aldi of Lidl te drinken. Overigens is het best mogelijk dat Aldi of Lidl die Wiener melange ook heeft, maar dan goedkoper dan Nescafé.

  5. Jurj3n

    @ Ridzerd en John

    Misschien interessant in dit draadje over Wiener mélange. In het boek ‘Spirituele Ontwikkeling’ kwam ik een beschrijving Rudolf Steiner over koffie tegen (op pagina 50 en verder) over het effect van koffie met betrekking tot de menselijke wezensledenconstitutie (GA 145, voordracht van 21 maarg 1913).

    @ Allen,

    In de nieuwste Motief (nummer 148, februari 2011) een interessante ingezonden brief. Deze brief is een reactie op het artikel over orgaantransplantatie van Matthijs Chavannes (Motief nummer 144) en afkomstig van een (ik citeer) ‘levergetransplanteerde’ . Het indrukwekkenst is de beschrijving van de ervaringen van de schrijfster met betrekking tot het ‘herinneringsvraagstuk’ …

  6. @Jurjen

    Ja, ik heb dat boek ook in een oudere uitgave met een andere titel “Innerlijke ontwikkeling door antroposofie.’ Die beschouwing over koffie staat ook nog in het boek ‘Voeding en bewustzijn.’ Dit boek is een verzameling uitspraken van Steiner over voeding en koffie, thee, drugs enz.

    Het tijdschrift Motief staat niet op internet. Wel wat artikelen, maar het hele tijdschrift niet, voor zover ik weer. Ik zal er toch nog eens naar zoeken.

  7. @ Jurjen

    Dank je voor de verwijzingen. Heb die voordrachten in het verleden bestudeerd. Ken de werking van koffie op het menselijk gestel; met name dus op het denkvermogen. Mijn vader wijlen dronk zeer regelmatig een borrel, jonge jenever (Bokma). Tja ik dus koffie, hoewel ik niet van de blauwe knoop ben. Er gaat trouwens ook een anekdote rond van Steiner over Wiener mélange, die ik niet meer zo precies verhalen kan. Kwam er op neer dat hij tot genoegen van een toehoorderspubliek Oostenrijkse kwaliteiten illustreerde aan de ze koffiesoort.

  8. Pingback: Brief van Rudolf Steiner aan zijn zus en broer | AQUARIUS

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s